Dezartikülasyon Nedir? Hangi Durumlarda Yapılır?
Dezartikülasyon, bir uzvun kemik ortasından değil eklem seviyesinden ayrılması anlamına gelir.
Yani kemik kesilmez; eklem açılır ve uzuv doğal anatomik sınırından çıkarılır.
Bu nedenle dezartikülasyon, klasik ampütasyondan farklıdır.
Tıbbi Tanım (Uzman Açıklaması)
Ortopedi ve protez uygulamalarında dezartikülasyon; cerrahın kemiği kısaltmadan, eklem kapsülünü açarak segmenti ayırdığı cerrahi amputasyon tekniğidir. Amaç:
- Yumuşak dokuyu korumak
- Kemik ucunda basınç noktası oluşturmamak
- Protez kullanımını kolaylaştırmak
- Dengeyi artırmak
Dezartikülasyon Tipleri Nelerdir?
- Parmak dezartikülasyonu — parmak ekleminden ayrılma
- Metatarsofalangeal dezartikülasyon — ayak parmağı kök eklemi
- Lisfranc dezartikülasyonu — orta ayak eklemi
- Chopart dezartikülasyonu — arka ayak eklemi
- Ayak bileği dezartikülasyonu (Syme) — ayak bileği seviyesinden
- Diz dezartikülasyonu — diz ekleminden ayrılma
- Kalça dezartikülasyonu — bacağın kalça ekleminden ayrılması
Neden Dezartikülasyon Tercih Edilir?
Cerrahlar mümkün olduğunda bu yöntemi seçer çünkü:
- Daha Stabil Güç Aktarımı: Kemik uçları kesilmediği için hasta ağırlığını daha rahat aktarır.
- Protez Kontrolü Daha Kolaydı: Kasların doğal tutunma yerleri korunur → daha iyi hareket kontrolü.
- Daha Az Ağrı Riski: Kemik kesilmediği için kemik ucu hassasiyeti ve baskı yaraları daha az görülür.
- Protezde Enerji Verimliliği: Hasta daha az enerji harcayarak yürür.
Hangi Durumlarda Yapılır?
Dezartikülasyon çoğunlukla aşağıdaki durumlarda uygulanır:
- Ezilme tipi travmalar
- İlerlemiş enfeksiyonlar
- Dolaşım bozuklukları
- Diyabetik komplikasyonlar
- Tümör cerrahisi
- Çocuk hastalar (büyüme plaklarını korumak için)
Ampütasyon ile Farkı
| Özellik | Dezartikülasyon | Ampütasyon |
|---|---|---|
| Kesim yeri | Eklem | Kemik gövdesi |
| Protez kontrolü | Daha iyi | Daha zor |
| Basınç toleransı | Yüksek | Düşük |
| Enerji tüketimi | Daha az | Daha fazla |
| Yara komplikasyonu | Daha az | Daha fazla |
Protez Kullanımı Açısından Önemi
Protez uygulamalarında en önemli faktörlerden biri kalan uzvun şekli ve yük taşıma kapasitesidir.
Dezartikülasyon seviyesinde:
- Basınç geniş yüzeye yayılır
- Soket daha stabil olur
- Düşme korkusu azalır
- Adaptasyon süresi kısalır
Bu nedenle birçok protez uzmanı mümkün olduğunda eklem seviyesini koruyan cerrahileri tercih eder.
Hastaların en çok merak ettiği konulardan biri de: “Dezartikülasyon kötü bir şey mi?” sorusudur.
Hayır.
Çoğu durumda, protez başarısını artırdığı için daha avantajlı bir cerrahi seviyedir.
Özetle
Dezartikülasyon, yalnızca bir kesim seviyesi değil; protez başarısını doğrudan belirleyen cerrahi bir stratejidir.
Doğru seviyede yapılan dezartikülasyon:
- Daha güvenli yürüyüş
- Daha kısa adaptasyon süresi
- Daha az ağrı
- Daha fonksiyonel günlük yaşam
sağlar.
